ORBITARIUM

ORBITARIUM to oryginalny toruński pomysł na popularyzację kosmosu. Podstawą jego realizacji była misja sondy Cassini, której najważniejszym celem było zbadanie Saturna, jego satelitów oraz zrzucenie lądownika o nazwie Huygens na największym z księżyców planety – Tytanie. Dziś wiemy, że misja odniosła sukces, a my wszyscy mieliśmy szansę podziwiać niesamowite widoki z tego tajemniczego, choć niezbyt przyjaznego świata. 14 stycznia 2005 roku, kiedy miało miejsce lądowanie, Program 1 TVP przekazywał relację na żywo, a studiem telewizyjnym była właśnie sala Orbitarium.
Sala Orbitarium to wystawa interaktywna udostępniona zwiedzającym od lipca 2005 roku. Z pulpitów rozmieszczonych wokół okazałego modelu sondy Cassini można sterować jej urządzeniami, a także sprawdzić do czego służą. Warto poszukać, gdzie umieszczony jest zbiornik paliwa, a przede wszystkim własnoręcznie uruchomić efektowne silniki odrzutowe. Na zawieszonych ekranach można wyświetlić krótkie animacje komputerowe i prześledzić losy innych misji kosmicznych oraz poznać bliżej planety Układu Słonecznego.

PLANETARIUM W TORUNIU.

Planetarium im. Władysława Dziewulskiego w Toruniu zostało otwarte 17 lutego 1994 roku, a pierwszy publiczny pokaz odbył się 2 dni później, w rocznicę urodzin Kopernika. Premierowy seans nosił tytuł „A jednak się kręci”. Udało się, i choć po pierwszym seansie pozostały tylko wspomnienia, z powodzeniem kręci się do dnia dzisiejszego. Planetarium to również „prawdziwa” astronomia. Nasze sztuczne gwiazdy są piękne, jednak nic nie zastąpi widoku prawdziwego nieba. Dlatego też co jakiś czas organizujemy spotkania i prowadzimy obserwacje przez teleskop. Nie pozostajemy też obojętni na aktualne wydarzenia astronautyczne (np. lądowanie Pathfindera na Marsie lub Huygensa na Tytanie).

TAKI KONIEC

CIEKAWOSTKI

14-letnia Caroline Moore z USA odkryła w bliskiej galaktyce supernową - podaje serwis foxnews.com. - To najmłodszy w historii odkrywca supernowej. Historia Caroline pokazuje, że niezależnie od wieku każdy może wnieść ważny wkład w poznanie Wszechświata - mówią naukowcy.

Supernowa, której naukowcy nadali numer katalogowy SN 2008ha, przez pewien czas była 25 milionów razy jaśniejsza od Słońca. Ponieważ jednak znajduje się około 70 milionów lat świetlnych od Ziemi, była słabo widoczna na niebie. Według niektórych astronomów to najmniej potężna supernowa w historii obserwacji nieba.

14-latka zobaczyła supernowę dzięki małemu teleskopowi. - To niezwykłe, że najmłodszy w historii odkrywca supernowej odkrył jedną z najdziwniejszych i najciekawszych supernowych - powiedział Alex Filippenko z uniwersytetu w Kalifornii.
Supernowa to rodzaj kosmicznej eksplozji, która powoduje powstanie na niebie niezwykle jasnego obiektu, który już po kilku tygodniach bądź miesiącach staje się niemal niewidoczny. Istnieją dwie możliwe drogi prowadzące do takiego wybuchu: w jądrze masywnej gwiazdy przestały zachodzić reakcje termojądrowe i pozbawiona ciśnienia promieniowania zaczyna zapadać się pod własnym ciężarem, lub też biały karzeł tak długo pobierał masę z sąsiedniej gwiazdy, aż przekroczył masę Chandrasekhara, co spowodowało eksplozję termojądrową. W obydwu przypadkach następująca eksplozja supernowej z ogromną siłą wyrzuca w przestrzeń większość lub całą materię gwiazdy.

CIEKAWOSTKI

Jaka sonda kosmiczna odleciała najdalej od Słońca?

Cztery sondy, które przekroczyły trzecią prędkość kosmiczną, znajdują się obecnie (koniec roku 2002) w następujacych (zaokrąglonych do jedności) odległościach względem Słońca:

•Voyager-1 : 87 AU
•Pioneer-10 : 80 AU
•Voyager-2 : 70 AU
•Pioneer-11 : 60 AU
AU - jednostka astronomiczna równa średniej odległości Ziemi od Słońca, czyli okolo 149,6 miliona km. Aphelium orbity Plutona to 48 AU.




Ile kosztuje start wahadłowca ?

NASA nie podaje dokladnie tego, ale można to wyliczyć, dzieląc ogólną roczną kwotę z budżetu NASA przeznaczoną na misje wahadłowców przez liczbę startów rocznie. Tak uzyskana kwota zawiera się w przedziale 400..500 mln $. Jest to kwota brutto, zawierająca wszystkie koszty, zawiera ona w sobie wszystkie czynności związane z obsługa wahadłowców na ziemi i w kosmosie, włącznie z treningiem astronautów.




Jak nazywała się pierwsza sonda międzyplanetarna ?
Była nią radziecka Luna-1 wystrzelona (2.01.1959r.) z kosmodromu Bajkonur. Celem misji był Księżyc, lecz sonda minęła go w odległości 5995 km z powodu awarii układu orientacji rakiety nośnej. Mimo to był to pierwszy wytwór naszej cywilizacji, który przekroczył prędkość ucieczki z orbity wokółziemskiej i poleciał w obszar Układu Słonecznego. Ostatecznie sonda osiągnęła orbitę wokółsłoneczną pomiędzy Ziemią a Marsem.

MARS.

Kiedy najlepiej obserwować Marsa ?

Naturalnie najlepiej obserwować Marsa w czasie opozycji, czyli wtedy, gdy widziany z Ziemi znajduje się po przeciwnej stronie sfery niebieskiej niż Słońce. Co ok. 16 lat zdarza się tzw. wielka opozycja, w czasie której odległość obu planet jest rzeczywiście najmniejsza.
Najbliższe takie okazje zdarzą się 27.07.2018 i 15.09.2035.

BEZ SKAFANDRA.

Co stanie się z człowiekiem będącym bez skafandra w kosmosie ?

Na podstawie teoretycznych symulacji i doświadczeń na zwierzętach wiadomo, że organizm będący wystawiony na działanie odkrytego kosmosu nie dozna natychmiastowych obrażeń i nie eksploduje, a krew nie bedzie wrzec i natychmiast nie straci się przytomności.
Mogą zaistnieć zjawiska o drugorzędnym znaczeniu, jak oparzenie słoneczne, opuchlizna skóry, nabrzmienie tkanek, które pojawią się po okolo 10 sekundach lub później. Mniej więcej w tym samym czasie człowiek zaczyna powoli tracić przytomność z powodu braku tlenu i różne obrażenia wewnętrzne poczynają się kumulować. Śmierć następuje dopiero po około minucie lub dwóch.

DLACZEGO....

Dlaczego Księżyc na horyzoncie i zachodzące Słońce są duże ?
Cóż, tak naprawdę, to wcale nie są duże. Albo inaczej: Księżyc i Słońce nisko nad horyzontem nie są wcale większe, niż wtedy, gdy są wysoko na niebie. Jeśli trudno w to uwierzyć, można wziąć linijkę (albo jakiś inny przyrząd, którym można określić widomą wielkość Księżyca) i zmierzyć jego tarczę w obu tych przypadkach. Okaże się, że rozmiary te są identyczne. Dlaczego wobec tego WYDAJE SIĘ, że są większe nad horyzontem? Jest to kwestia ludzkiego postrzegania.


Czym różni się meteor od meteorytu ?
Meteor jest to ślad, jaki zostawia w atmosferze drobina pyłu (którą np. "zostawiła za sobą" przelatująca kiedyś kometa). Taki okruch materii, mający przeważnie rozmiary ziarenka piasku, porusza się względem Ziemi z prędkością kilku a nawet kilkudziesięciu km/s. Wpadając w atmosferę rozgrzewa się i całkowicie spala od wysokiego tarcia, jonizując dodatkowo gaz. Rezultatem jest efektowna świetlista smuga, którą można obserwować na nocnym niebie. Meteory nazywane są potocznie "spadającymi gwiazdami", choć naprawdę nic ich z prawdziwymi gwiazdami nie łączy.

Jeśli jednak taki kawałek materii nie spali się całkowicie w czasie podróży przez atmosferę, dociera do powierzchni Ziemi i wtedy staje się meteorytem. Przelot przez atmosferę mogą przeżyć jedynie ciała o większych rozmiarach.

Z pojęciem meteoru i meteorytu wiążą się jeszcze dwa terminy: meteoroid i bolid.

Meteoroid - ogólnie niewielkie ciało poruszające się w przestrzeni kosmicznej,
"potencjalny meteor".

Bolid - wyjątkowo silny meteor o jasności -4 mag lub jaśniejszy.

KSIĘŻYC

. Jak wytłumaczyć takie dni, w których Księżyc nie wschodzi w ogóle ?
A dokładniej: Jak wytłumaczyć takie dni, w których księżyc nie wschodzi w ogóle, a poprzedniego dnia zachodził i tego samego dnia także zachodzi, jak to się dzieje?

Problem z dniami, w których brak wschodu (lub zachodu) Ksieżyca wynika z definicji doby. Dobę określamy w oparciu o ruch Słońca na niebie. Ponieważ w ciągu doby Słońce niewiele zmienia swe położenie względem nieruchomych gwiazd, zatem (z dokładnością do kilku minut) między jego kolejnymi wschodami (lub zachodami) upływają 24 godziny. Dla Książyca okres ten jest dłuższy, i wynosi około 25 godzin (tu wahania są większe, dochodzą do kilkunastu minut w jedną bądź drugą stronę). Może więc się zdarzyć, że jednego dnia (powiedzmy w poniedziałek), Księżyc wzejdzie o godz. 23:30, a drugiego dnia (we wtorek) wzejdzie o ok. godzinę później, czyli o 24:30. A godz. 24:30 to już środa, godz. 0:30. Zatem we wtorek nie było wschodu Księżyca! Podobnie jest z zachodami Księżyca. Zdarzają się więc dni, gdy Księżyc nie wschodzi lub nie zachodzi.

GWIAZDOZBIORY,PLANETY

Jak na niebie odszukać gwiazdozbiory, planety ?
Na początku każdemu wydaje się, że niebo jest zapełnione przypadkowo ułożonymi punkcikami, których nie sposób zidentyfikować. Jednak dostrzeżenie na niebie jakiejś charakterystycznej konstelacji znanej wcześniej z obrazków, np. Wielkiego Wozu albo Oriona, od razu zmienia ten sposób widzenia. Wtedy staje się możliwe zaznajomienie się z całym niebem na zasadzie porównywania sąsiednich obszarów z mapkami - i tak przykładowo nad Orionem rozpoznamy Byka z Aldebaranem itd. Ze względu na to, że nie od razu wszystkie konstelacje są widoczne w dogodnych porach a część niknie akurat w blasku Słońca na dziennym niebie, poznanie wszystkich konstelacji dostępnych w Polsce zajmuje około roku. Planety wyglądają jak bardzo jasne gwiazdy. Mówi się, że można je poznać po niemigoczącym blasku (w przeciwieństwie do gwiazd) ale nie dla każdego początkującego różnice są tak wyraźne, zwłaszcza nisko nad horyzontem przy słabej widoczności nieba zaświetlonego miejskimi latarniami. Najbardziej aktualnie popularnym programem pokazującym między innymi aktualny wygląd nieba i położenia planet jest Skycharts czyli Cartes du Ciel, posiadający także polską wersję językową opracowaną przez Tomasza Ściężora.

WSZECHŚWIAT

CO TO JEST NOC ASTRONOMICZNA?

W astronomii definiuje się 3 rodzaje nocy:
• cywilną,
• nawigacyjną,
• astronomiczną.
Występują one wtedy, gdy wysokość Słońca nad horyzontem jest mniejsza od, odpowiednio, xx, i (znak minusa oznacza, że Słońce jest pod horyzontem).

W praktyce mówi się (choć są to określenia mało dokładne), że zmierzch cywilny kończy się wtedy, gdy w bezchmurny wieczór jest już na tyle ciemno, iż należałoby zapalić lampy uliczne (i reflektory samochodowe - o ten moment czasu często pytają sądy w sprawach związanych z wypadkami drogowymi).

Noc nawigacyjna zaczyna się wówczas, gdy na morzu zanika linia horyzontu, a astronomiczna - gdy jasność tła nieba osiąga wartość typową dla środka nocy. Przykładowo, wysokość Słońca nad horyzontem 21 czerwca o północy lokalnej w Poznaniu wynosi około (czyli Słońce jest pod horyzontem), trwa zatem noc nawigacyjna, a nie ma nocy astronomicznej. Noc astronomiczna w Poznaniu "powraca" dopiero 24 lipca.

CIEKAWOSTKI

CIEKAWOSTKI PRZEPISANE Z "KSIĘGI KOSMOSU"ROBINNA KERRODA

KOLONIZOWANIE WENUS
Niektórzy naukowcy uważają, że pewnego dnia będzie można przekształcić Wenus na planetę podobną do Ziemi. Polegałoby to na zrzuceniu do atmosfery Wenus prymitywnych roślin, zwanych algami. Pochłonęłyby one dwutlenek węgla, i wydzielily tlen, jako produkt uboczny. Z czasem atmosfera przerzedziłaby się, co umożliwiło by ucieczkę uwięzionego w niej ciepła. Na ochładzającą się planetę, zaczął by padać deszcz. Być może po wielu wiekach ludzie mogli by na plenecie i założyć tam kolonnię.


WYMIERAJĄCY MARSJANIE

W roku 1877 włoski astronom Giovanni Schiaparelli obserwował Marsa. Zauważył serie krzyżujących się linii na powierzchni planety, które nazwał "kanałami". Wiele osób uważało je za prawdziwe kanały - trakty wodne zbudowane przez istoty rozumne, w celu transportowania wody z obszarów podbiegunowych w cieplejsze okolice równika. Amerykański astronom, Percival Lowell, zbudował nawet w Arizonie obserwatorium, aby z niego prowadzić dokładne obserwacje powierzchni Marsa.



WIATR SLONECZNY
Słońce daje nie tylko ciepło i światło, ale też wysyla w przestrzeń cząsteczki, które oddalając się od słońca tworzą tak zwany wiatr słoneczny. Niektóre cząsteczki wyłapane przez ziemskie pole magnetyczne, tworzą w przestrzeni obszary w kształcie pierścieni, które nazywane są pasami Van Allena. Kiedy na słońcu jest dużo plam albo rozbłysków, wiatr słoneczny wieje bardzo mocno. Wywołuje on niewielkie zmiany pola magnetycznego ziemi, mówimy wtedy o burzy magnetycznej.



MGLAWICE
Mgławice widzimy, gdy są oświetlone przez pobliskie gwiazdy lub gdy zasłaniają źródła światła leżące za nimi. Piękna Mgławica Laguny w Strzelcu widoczna nawet gołym okiem. Ma ciemny pas pyłu pośrodku, który zasłania część jej światła.

CO TO SA GWIAZDY?
Na wieczornym niebie migoczą gwiazdy o różnej wielkości, kolorze, i jasności: karły, czerwone olbrzymy i błękitno-białe nadolbrzymy. Sto miliardów spośród nich tworzy naszą rodzimą galaktykę, która podobnie jak inne galaktyki, pędzi na oślep w przestrzeni kosmicznej. Gdybyśmy mogli podróżować w przestrzeni kosmicznej wśród gwiazd,

DROGA MLECZNA

Co to jest "Droga Mleczna" ?
Jest to po prostu dawne określenie Galaktyki.
Można ją obserwować nieuzbrojonym okiem przy bezchmurnym niebie, czystym powietrzu, z dala od świateł miast. Ma postać nieregularnego, świetlistego pasa, który powstaje wskutek zlewania się świateł wielu miliardów gwiazd znajdujących się w obrębie dysku galaktycznego, wzdłuż równika Galaktyki (nachylonego pod kątem ok. 62° do płaszczyzny równika niebieskiego). Szerokość pasa - od 5° do 50°.

Tu znajduje się obraz Drogi Mlecznej o perspektywie obserwatora spoglądającego sponad niej. Dowód na poprawność tego rysunku znajduje poniżej. Słońce jest tylko jedną z 200 miliardów gwiazd w tej typowej galaktyce spiralnej z poprzeczką o średnicy około 90 000 lat świetlnych.



Poniżej znajdują się 4 galaktyki, które wyglądają podobnie do Drogi Mlecznej. NGC 3953 (górna lewa) znajduje się 55 milionów lat świetlnych stąd i ma 95000 lat świetlnych średnicy. NGC 5970 (górna prawa) znajduje się 105 milionów lat świetlnych stąd i ma 85000 lat świetlnych średnicy. NGC 7329 (dolna lewa) jest nawet odleglejsza- znajduje się 140 million lat świetlnych stąd, ze średnicą 140000 lat świetlnych. NGC 7723 (dolna prawa) jest 80 milionów lat świetlnych stąd i ma śrendicę 90000 lat świetlnych.


Poniżej znajduje się widok na centrum Galaktyki w podczerwieni z Dwu-Mikrometrowego .Nasz widok na Drogę Mleczną jest znacznie lepszy w podczerwieni. Na tym zdjęciu widoczne są ogromne obłoki pyłu, który blokuje widok na Galaktykę w świetle widzialnym.Karzeł w Strzelcu jest także bardzo słabo widoczny na tym obrazie- na dole, po lewej stronie centralnego wybrzuszenia.

DLACZEGO GWIAZDY MRUGAJĄ?

Gwiazdy są dla obserwatora na Ziemi punktowymi źródłami światła. Światło z takiego punktowego źródła łatwo jest "zachwiać". Atmosfera ziemska w różnych miejscach ma różną gęstość, temperaturę - a co za tym idzie - inaczej załamuje światło, poza tym "faluje". Dzięki temu niektóre gwiazdy "mrugają", wydaje się, że zmieniają barwę. Takie migoczące gwiazdy można zauważyć zwłaszcza dość nisko nad horyzontem. Zjawisko to nosi nazwę 'scyntylacja'.

W odróżnieniu od gwiazd, planety czy satelity mają już jakiś (niewielki, ale zawsze) rozmiar kątowy. Jeśli spojrzy się na planetę przez teleskop albo dobrą lornetkę, to można zobaczyć nie punkt, ale małą tarczkę, która ma swoją powierzchnię. Na takiej powierzchni ewentualne drgania nie będą widoczne. Można powiedzieć, że planety mają dużą "bezwładność" i nie da się tak łatwo wprowadzić ich światła w migotanie.

Tak więc planety ani satelity nie "mrugają"; jeśli na niebie widać coś, co mruga, to na pewno jest to gwiazda (no, ewentualnie samolot).

WIELKOŚĆ PLANET